Làm sao phân biệt “đam mê” với “ham muốn nhất thời”? Nếu gia đình phản đối con đường đam mê, mình nên làm gì?

Làm sao phân biệt “đam mê” với “ham muốn nhất thời”?

Có những ngọn lửa cháy để sưởi ấm. Cũng có những ngọn lửa cháy để người khác nhìn thấy. Hai thứ ấy đều sáng, nhưng chỉ một thứ đủ bền để đi cùng ta qua những mùa gió lớn.

Ham muốn nhất thời thường đến như pháo hoa: rực rỡ, gấp gáp, và cần sân khấu. Nó khiến ta hưng phấn vì mới lạ, vì cảm giác “mình đang làm cái gì đó”, nhưng khi sự mới lạ rút đi, nó cũng rút theo. Ham muốn thích phần thưởng nhanh, thích được khen, thích kết quả. Nó có thể tạo ra một cú bật, nhưng hiếm khi tạo ra một con đường.

Còn đam mê lại giống một dòng chảy âm thầm. Nó không nhất thiết làm ta phấn khích mỗi ngày, nhưng nó khiến ta có một loại bình an rất lạ: làm việc ấy, ta thấy mình “đúng”, dù chưa giỏi, dù chưa ai công nhận. Đam mê không chỉ yêu khoảnh khắc thành công; nó chấp nhận cả đoạn đường luyện tập, cả những lần sai, cả sự chậm rãi cần thiết của trưởng thành.

Có một dấu hiệu rất thật:

• Nếu bạn dừng lại vì không còn ai xem, không còn ai khen, rất có thể bạn đang sống bằng ánh nhìn.
• Nếu bạn vẫn muốn làm, dù im lặng, dù ít người biết, rất có thể đó là tiếng gọi.

Còn “cố chứng minh bản thân” thường mang theo mùi của gồng: ta làm không phải vì yêu, mà vì sợ thua; không phải vì thấy đáng, mà vì thấy phải. Làm xong vẫn không nhẹ, chỉ đổi từ lo lắng này sang lo lắng khác. Khi một việc khiến bạn càng ngày càng xa mình, đó không phải đam mê, đó là một cuộc rượt đuổi.

Đam mê thật không bắt bạn tỏa sáng liên tục. Nó chỉ xin bạn một điều: ở lại, để trở thành phiên bản tử tế hơn của chính mình.

Nếu gia đình phản đối con đường đam mê, mình nên làm gì?

Gia đình phản đối, đôi khi không phải vì họ ghét giấc mơ của ta. Mà vì họ sợ. Sợ ta khổ. Sợ ta thất bại. Sợ ta đói. Người thân yêu ta thường yêu theo cách của họ: yêu bằng lo lắng. Vì thế, hãy đối thoại với họ. Khi đối thoại, đừng bước vào như một cuộc chiến đúng - sai. Hãy bước vào như một cuộc thương lượng giữa hai tình yêu: tình yêu của bạn dành cho con đường và tình yêu của họ dành cho sự an toàn.

Có ba điều giúp cuộc đối thoại bớt sắc cạnh:

Thứ nhất: nói bằng kế hoạch, không nói bằng cảm xúc.

Nhiều gia đình không sợ đam mê. Họ sợ sự mơ hồ. Bạn hãy mang đến cho họ một bản đồ: bạn học gì, làm gì, trong bao lâu, tiêu chí đo lường ra sao, và phương án dự phòng nếu không đạt. Khi bạn có kế hoạch, nỗi sợ của họ có chỗ để hạ xuống.

Thứ hai: dùng “lộ trình hai chân”.

Một chân là an toàn tối thiểu (thu nhập cơ bản, kỹ năng nền, công việc ổn định tạm thời). Một chân là đam mê (thử nghiệm, rèn nghề, xây năng lực, tạo sản phẩm).
Đi bằng hai chân, bạn vừa không đánh đổi tương lai cho cảm hứng, vừa không chôn giấc mơ trong chữ “đợi”.

Thứ ba: chứng minh bằng tiến bộ, không bằng cãi lý

Gia đình sẽ tin khi họ thấy bạn trưởng thành. Không phải trưởng thành kiểu “con đúng rồi!”, mà trưởng thành kiểu: bạn tự chịu trách nhiệm, tự quản trị thời gian, tự làm ra kết quả nhỏ. Những kết quả nhỏ là ngôn ngữ dễ hiểu nhất của sự nghiêm túc.

Và vẫn cần một câu nói mềm mà rõ: “Con biết mọi người lo. Con không bỏ an toàn. Con chỉ xin một khoảng thời gian để xây con đường của con, có kế hoạch và có mốc kiểm tra.” Một lời như vậy vừa giữ lễ, vừa giữ mình.

Bởi cuối cùng, gia đình không cần bạn thắng một cuộc tranh luận. Gia đình cần bạn sống được với lựa chọn của mình.

Th.sĩ Nguyễn Thị Minh Lý - Chuyên gia tư vấn huấn luyện Nội tâm