Đam mê là gì? Đam mê đến từ đâu? Nó có tác dụng như thế nào? Làm thế nào để tạo dựng đam mê? Làm thế nào để sống với đam mê?

Đam mê là gì? Người ta hay tưởng đam mê là một cơn bão: ào đến, cuốn phăng tất cả, để lại ta cháy rực như một bó đuốc giữa đời. Nhưng đam mê thật thường không ồn. Nó giống một dòng nước ngầm: lặng lẽ mà bền bỉ, chảy dưới những tầng đất thói quen, trách nhiệm, và những “phải” ta khoác lên mình. Đam mê là cảm giác mình đang sống đúng hướng; là khi ta làm một điều gì đó, dù mệt vẫn thấy lòng mình không bị phản bội. Nó là sự đồng thuận thầm kín giữa trái tim và ý nghĩa.

Đam mê đến từ đâu? Nó không rơi xuống như món quà của may mắn. Nó được đánh thức. Có đam mê bước ra từ niềm vui nguyên bản, những thứ ta yêu từ thuở còn bé, khi chưa biết diễn, chưa biết sợ bị chê. Có đam mê đi lên từ vết thương đã lành, khi một nỗi đau đủ sâu biến thành một lời thề “Mình không muốn ai phải lạc lõng như mình từng lạc.” Có đam mê sinh ra từ giá trị, từ điều ta tin là đúng và đáng, dù đổi lấy thời gian, công sức, và cả những lần thất bại. Và có đam mê nảy mầm từ cuộc gặp gỡ, một cuốn sách, một con người, một khoảnh khắc làm ta chợt hiểu: hóa ra đời sống có thể rộng hơn cái khung ta đang tự nhốt mình.

Đam mê tác động đến nội tâm như thế nào? Khi một người có đam mê, tâm trí bớt trôi. Những ngày dài không còn chỉ là chuỗi giờ phải đi qua cho xong; chúng trở thành con đường có đích, có nghĩa. Đam mê giống như một cột mốc ở phía trước: dù gió thổi thế nào, ta vẫn biết mình đang bước về đâu. Nó không làm ta hết buồn, nhưng giúp nỗi buồn có chỗ đứng đàng hoàng; không biến ta thành kẻ vô cảm, mà làm ta bớt hoang mang trước cảm xúc của chính mình. Đam mê cho nội tâm một cấu trúc. Và khi tâm có cấu trúc, người ta bớt sợ hãi.

Đam mê tác động đến sức khỏe như thế nào? Có một kiểu mệt khiến ta kiệt quệ, và một kiểu mệt khiến ta lớn lên. Đam mê thường đi cùng kiểu mệt thứ hai: mệt vì dấn thân, vì học hỏi, vì thử và sai, nhưng trong đó có sự sống. Khi ta làm điều có ý nghĩa, cơ thể cũng được “cho phép” thở sâu hơn; nhịp sống trở nên có nhạc. Dĩ nhiên, đam mê không thay thế giấc ngủ hay bữa ăn tử tế, nhưng nó cho ta lý do để chăm mình. Không ai có thể nâng niu một thân thể mà họ cảm thấy vô nghĩa. Ngược lại, khi biết mình sống vì điều gì, ta bắt đầu đối xử với cơ thể như một người bạn đồng hành chứ không phải một công cụ bị lôi kéo.

Đam mê tác động đến mối quan hệ xã hội như thế nào? Người có đam mê thường có một thứ rất khó giả: khí. Họ không cần nói nhiều, nhưng sự hiện diện của họ có trọng lượng. Đam mê khiến ta có điều để chia sẻ và cũng có độ sâu để lắng nghe. Nó giúp ta thoát khỏi nhu cầu phải làm vừa lòng tất cả, bởi ta đã có một điều quan trọng hơn để trung thành: con đường của mình. Và thật lạ, khi ta trung thành với con đường ấy, ta bắt đầu gặp những người cùng tần số. Mối quan hệ bớt “đông cho vui”, bớt nhạt vì xã giao, và dần trở thành sự đồng hành.

Đam mê tác động đến tài chính như thế nào? Đam mê là lửa, nhưng tiền bạc là bếp. Lửa có thể đẹp, nhưng muốn nấu được cơm, nó phải được đặt đúng nơi và được giữ đúng cách. Đam mê khiến ta chịu học, chịu rèn, chịu làm đến nơi đến chốn, và chính năng lực ấy tạo ra giá trị. Giá trị gặp nhu cầu sẽ thành thu nhập. Tuy vậy, đam mê không tự động biến thành tiền nếu ta chỉ yêu mà không biết đóng gói, không biết kiên trì qua giai đoạn “chưa ai tin”, không biết kỷ luật với những điều nhỏ. Vì thế, con đường tài chính của đam mê là con đường của trưởng thành: học cách biến điều mình yêu thành điều người khác cần, mà vẫn không đánh mất trái tim ban đầu.

Làm thế nào để tạo dựng đam mê sống cho bản thân?

Trước hết, hãy thôi chờ một tia sét từ trời. Đam mê không nhất thiết xuất hiện như một tiếng gọi vang dội. Nhiều khi nó chỉ là một sự ấm lên rất nhẹ trong lòng, khi ta chạm vào một việc gì đó và thấy thời gian trôi nhanh hơn bình thường. Hãy bắt đầu bằng quan sát: điều gì làm ta tăng năng lượng, điều gì làm ta cạn kiệt, điều gì khiến ta thấy mình “đúng”. Rồi hãy thử: thử một chút, đều đặn, không cần hoàn hảo. Đam mê được nuôi bằng tiếp xúc. Mỗi ngày mười lăm phút cũng đủ để một hạt giống biết rằng nó có đất, có nước, có ánh sáng.

Và hãy cho phép mình vụng về. Vụng về là cái giá đầu tiên ta trả cho tự do. Ai cũng muốn giỏi ngay, nhưng đời sống không vận hành theo sự nôn nóng. Người có đam mê không phải người không sợ; họ chỉ là người không bỏ chạy khi sợ. Cùng với đó, hãy tìm môi trường nâng đỡ: một người thầy, một nhóm bạn cùng học, một cộng đồng tử tế. Đam mê sống được là vì nó có nơi để thở.

Làm thế nào để sống với đam mê?

Đừng lãng mạn hóa nó như một cuộc vui kéo dài. Sống với đam mê là học cách yêu cả những ngày bình thường. Có ngày ta cháy rực, có ngày ta chỉ đủ sức giữ một đốm lửa. Nhưng đốm lửa ấy, nếu được giữ đều, sẽ sưởi ấm cả đời. Hãy xây kỷ luật mềm: lịch cố định, mục tiêu nhỏ, thói quen phục hồi. Hãy đặt ranh giới với những thứ ăn mòn năng lượng: việc thừa, người làm ta kiệt, và những tiếng ồn khiến ta quên tiếng nói của mình. Hãy nhớ rằng đam mê trưởng thành không phải lúc nào cũng hưng phấn; nó là sự bền bỉ có ý nghĩa.

Và cuối cùng, hãy để đam mê của bạn đi về phía con người. Hãy hỏi: điều mình làm giúp ai bớt khổ hơn, khỏe hơn, sáng hơn, hoặc can đảm hơn? Khi đam mê gắn với sự phục vụ, nó không còn là sở thích mong manh; nó trở thành một trách nhiệm dịu dàng. Thứ trách nhiệm không ép ta nặng nề, mà nâng ta lên.

Nếu hôm nay bạn chưa tìm thấy đam mê, có thể bạn không thiếu nó. Có thể bạn chỉ đang mệt. Mệt đến mức không nghe được mình. Vậy thì bắt đầu bằng một việc nhỏ làm lòng bạn ấm lại.

Đời sống không cần bạn trở thành ai khác. Đời sống chỉ cần bạn trở về với phần sống thật nhất trong mình và giữ nó, từng ngày, bằng sự tử tế.

Th.sĩ Nguyễn Thị Minh Lý - Chuyên gia tư vấn huấn luyện Nội tâm