Hội chứng “nghiện” tập luyện – Khi đam mê thể hình trở thành ám ảnh nguy hiểm

Khi việc tập luyện trở thành “ám ảnh cơ bắp”

Theo Shawn Arent, huấn luyện viên tại Đại học Rutgers (Mỹ), nhiều người vẫn nhầm lẫn rằng nâng tạ sẽ giúp chuyển hóa mỡ thành cơ. Trên thực tế, mỡ không thể “hóa” thành cơ bắp – đây là hai mô khác nhau.

TS. Jason Nagata, Đại học California (Mỹ), người đứng đầu nghiên cứu về “rối loạn ám ảnh cơ bắp”, cho biết: “Không phải ai nâng được tạ 180 kg cũng là người yêu thích thể hình. Có người luyện tập vì ám ảnh, họ tin rằng chỉ cần dừng lại là cơ thể sẽ ‘xấu đi’, ‘yếu đi’.” Theo ông, khi việc tập chiếm toàn bộ thời gian, làm ảnh hưởng đến công việc, học tập, bạn bè và gia đình, thì đó không còn là rèn luyện nữa — đó là rối loạn.

Các nhà khoa học cũng chỉ ra rằng não bộ, tuyến yên và tinh hoàn – những cơ quan kiểm soát hormone và sinh sản – bị xáo trộn nghiêm trọng khi cơ thể chịu áp lực luyện tập quá mức. Hội chứng này nằm trong nhóm rối loạn ám ảnh hình thể (Body Dysmorphic Disorder), thường gặp nhất ở nam giới, đặc biệt là vận động viên thể hình.
Các nghiên cứu gần đây cho thấy:

• 10–12% vận động viên thể hình chuyên nghiệp xuất hiện dấu hiệu “nghiện cơ bắp”
• 22% nam giới độ tuổi 18–24 có xu hướng rối loạn ăn uống vì mặc cảm ngoại hình

Khi cơ bắp không còn là mục tiêu, mà trở thành gánh nặng tâm lý

Theo Cơ quan Dịch vụ Y tế Anh (NHS), nguyên nhân gây ra mặc cảm ngoại hình có thể đến từ:

• Yếu tố di truyền
• Mất cân bằng hóa học trong não
• Trải nghiệm tiêu cực trong quá khứ

TS. Nagata lý giải: “Việc theo đuổi hình thể lý tưởng khiến họ đánh mất cuộc sống. Họ sống trong lo âu, sợ ‘xấu đi’ và không thể sinh hoạt bình thường.”

Không ít trường hợp, ám ảnh cơ bắp dẫn đến trầm cảm, cô lập xã hội và rối loạn ăn uống. Một ví dụ là Rich Selby (27 tuổi), vận động viên thể hình nghiệp dư ở Cardiff, chia sẻ: “Tôi từng bị mặc cảm cơ bắp. Tôi luôn cảm thấy mình chưa đủ to, chưa đủ khỏe. May mắn là tôi học được cách tự tin với cơ thể thật của mình trước khi quá muộn.”

Theo TS. Roberto Olivardia – chuyên gia nghiên cứu về hình ảnh cơ thể nam giới tại Đại học Harvard, khoảng 10% nam giới ở phòng gym gặp vấn đề này nhưng hiếm khi tìm kiếm sự giúp đỡ. Nếu không được can thiệp, họ sẽ lún sâu hơn, mất kiểm soát và có thể rơi vào trầm cảm mãn tính.

Dấu hiệu cảnh báo bạn đang “nghiện” tập luyện

Hội chứng này không dễ nhận ra, vì bề ngoài người mắc thường trông rất “kỷ luật” và “khỏe mạnh”. Tuy nhiên, một số dấu hiệu điển hình gồm:

• Tự ép bản thân phải tập dù cơ thể mệt mỏi
• Thích ở phòng gym hơn là gặp gỡ bạn bè
• Lo lắng, buồn bực khi bỏ lỡ một buổi tập
• Không thể ngồi yên, luôn muốn vận động
• Sợ tăng cân hoặc “xuống phong độ” chỉ sau 1–2 ngày nghỉ

Huấn luyện viên Phillip Stanforth (Đại học Texas) cho biết: “Sau mỗi buổi tập, cảm giác mệt nhẹ là bình thường. Nhưng nếu bạn mệt rã rời cả ngày, không hồi phục sau khi nghỉ ngơi, thì bạn đã tập quá sức.”

Khi cơ thể lên tiếng: Đừng bỏ qua các dấu hiệu quá tải

• Khát liên tục, dù đã uống nhiều nước
• Ăn nhiều nhưng vẫn đói hoặc ngược lại – mất cảm giác thèm ăn
• Ngủ không sâu, thường xuyên mệt mỏi dù đã nghỉ
• Căng cơ, đau khớp, gãy xương do tập sai kỹ thuật hoặc quá sức

Nếu gặp tình trạng này, bạn nên tạm ngừng tập luyện và đi kiểm tra sức khỏe. Theo các chuyên gia, cơ thể cần ít nhất 1–2 ngày nghỉ phục hồi mỗi tuần, để cơ và hệ thần kinh tái tạo năng lượng.

Cân bằng: Tập đúng – Ăn đúng – Nghỉ đúng

“Để giảm cân hoặc xây cơ, chế độ ăn uống đóng vai trò lớn hơn tập luyện, nhưng hai yếu tố này cần song hành,” Phillip Stanforth chia sẻ.

Một chế độ ngủ đủ – ăn đủ – tập vừa phải sẽ giúp cơ thể khỏe mạnh, bền vững hơn nhiều so với việc ép luyện quá sức. “Điều độ là chìa khóa. Cơ bắp đẹp không bằng một tinh thần khỏe mạnh,” – TS. Arent kết luận.

Tập thể dục là thói quen tốt, nhưng khi nó trở thành ám ảnh, sức khỏe tinh thần và thể chất đều bị đe dọa. Sự cân bằng mới là vẻ đẹp thật sự – nơi bạn biết lắng nghe cơ thể, yêu bản thân và tôn trọng giới hạn của mình.

“Rèn luyện để mạnh mẽ – không phải để tự hành hạ mình.”