Cảm xúc là gì? Cảm xúc được hình thành như thế nào? Thế nào là "Có cảm xúc riêng"?

Cảm xúc là gì?

Có những buổi sáng mình thức dậy và thấy lòng như một căn phòng vừa được dọn xong: gọn, sạch, yên. Nhưng cũng có những buổi sáng lòng giống cái ngăn kéo bị ai đó lục tung lúc nửa đêm—ngổn ngang, khó chịu, và kỳ lạ là… chẳng biết bắt đầu từ đâu để sắp lại. Mình có thể vẫn đánh răng, vẫn mặc đồ, vẫn ra đường như một người bình thường, nhưng trong ngực có một thứ âm thanh mỏng như tiếng rung của sợi dây đàn: chỉ chạm nhẹ là ngân, mà ngân rồi thì khó dừng.

Cảm xúc thường đến như vậy. Không gõ cửa, không xin phép, không gửi lịch hẹn. Nó xuất hiện trong một câu nói tưởng vô tình, trong ánh mắt ai đó nhìn lướt qua, trong con số tụt nhẹ ở tài khoản, trong một bài đăng trôi ngang màn hình. Nó đến nhanh đến mức ta chưa kịp gọi tên, cơ thể đã kịp phản ứng: vai nâng, hàm siết, tim đập, hơi thở nông. Và ta bắt đầu sống bằng phản xạ, như thể cuộc đời vừa bật chế độ “khẩn cấp” dù ngoài kia vẫn nắng.

Nhiều năm mình tưởng mục tiêu của trưởng thành là phải “ổn” mọi lúc. Là bình tĩnh, là mạnh mẽ, là không bị gì lay. Nhưng càng lớn, mình càng hiểu: người thật sự vững không phải người không có bão, mà là người có đường về. Có cảm xúc riêng không phải là biến mình thành đá tảng. Đó là học cách ở lại với mình khi mình đang rối, học cách lắng nghe lá thư cơ thể gửi, học cách đặt tay lên ngực và nói một câu đơn giản mà cứu được cả ngày: “Mình ở đây.” Và từ điểm tựa nhỏ ấy, mình bắt đầu sống… có chất

Có những ngày ta nghĩ mình đang sống rất “ổn”: làm việc được, nói chuyện được, cười được, trả lời tin nhắn đúng hạn như một công dân gương mẫu của vũ trụ. Rồi chỉ một câu nói, một ánh mắt, một tiếng thở dài của ai đó, tự nhiên lòng mình đổi màu như trời chuyển gió. Ta hoang mang: “Ủa, mình bị gì vậy?” Thật ra, mình không “bị gì” cả. Mình đang… sống. Và cảm xúc là cách sự sống lên tiếng.

Cảm xúc là trạng thái nội tâm xuất hiện khi ta gán nghĩa cho điều đang xảy ra. Nó không chỉ ở trong đầu. Nó đi qua ngực, qua bụng, qua cổ họng, qua đôi vai. Nó có nhịp tim, có hơi thở, có độ căng của hàm, có cái nóng âm ỉ sau gáy. Cảm xúc là tín hiệu. Là ngôn ngữ của hệ thần kinh nói với ta: “Có điều quan trọng ở đây.” Quan trọng có thể là an toàn, có thể là tình thương, có thể là giá trị, có thể là ranh giới.

Cảm xúc được hình thành như thế nào?

Cảm xúc được nấu trong một căn bếp mà ai cũng có, chỉ khác nhau ở công thức: não bộ, cơ thể, ký ức, niềm tin, môi trường. Có phần trong não phản ứng rất nhanh để bảo vệ ta, như còi báo cháy. Có phần khác chậm hơn, cố gắng hiểu chuyện và đặt bối cảnh, như người trưởng thành bước ra nói: “Khoan đã, chưa chắc là cháy thật.” Khi ta mệt, thiếu ngủ, căng kéo dài, người trưởng thành ấy dễ “xin nghỉ phép”, để còi báo cháy gào to hơn cần thiết. Và thế là cảm xúc bùng lên không phải vì ta yếu, mà vì hệ thống sinh tồn đang làm việc… hơi quá nhiệt tình.

Ký ức là gia vị mạnh nhất. Một trải nghiệm cũ có thể làm hiện tại trở nên to hơn kích thước thật của nó. Một lần từng bị chê có thể khiến lời góp ý hôm nay chạm vào nỗi tủi. Một lần từng thiếu thốn có thể khiến con số tài khoản tụt nhẹ cũng biến thành báo động. Não không luôn phân biệt rạch ròi “ngày xưa” và “bây giờ” khi ta bị kích hoạt. Nó chỉ nhận ra mùi quen và vội vàng bảo vệ ta theo cách cũ.

Có cảm xúc riêng

“Có cảm xúc riêng” là dám cảm, dám thừa nhận, dám biểu đạt cảm xúc thật, không vay mượn “cảm xúc tập thể”, cũng không đè nén mình để làm vừa lòng ai.

Biết ơn làm cho tâm hồn mềm lại, sáng ra, tỉnh thức hơn. Người biết ơn không còn phản ứng vô thức, mà sống có chiều sâu cảm xúc. Cảm được điều nhỏ, xúc động vì điều thật, không bị trôi theo cảm xúc tập thể. Người không biết ơn dễ nổi nóng, dễ chê bai, dễ thấy “chẳng có gì hay”. Người biết ơn dễ rơi nước mắt khi nghe bài hát, mỉm cười vì ánh nắng, nói lời yêu thương không ngại ngần.

Biết ơn là gốc rễ của cảm xúc tử tế, là cách ta kết nối lại với bản thể thiêng liêng của mình. Trong kỷ nguyên siêu kết nối, ta đang chết khát vì thiếu những cái ôm thật, ánh mắt biết lắng nghe, lời nói không phòng thủ.

Người sống có chất chọn sự kết nối sâu, hơn là kết nối rộng. Họ không nói nhiều, nhưng khi nói, tim người kia thấy được mình trong đó. “Bạn có cả ngàn người bạn online, nhưng có ai đủ can đảm hỏi: ‘Hôm nay bạn có đang thật ổn không?”

Th.sĩ Nguyễn Thị Minh Lý – Chuyên gia Tư vấn huấn luyện Nội tâm