Làm thế nào để vẫn đạt được mục tiêu mà không quá bị áp lực nội tâm? Thay đổi mục tiêu có phải là “thiếu kỷ luật”?

Làm thế nào để vẫn đạt được mục tiêu mà không quá bị áp lực nội tâm?

Và đây là bí kíp để vừa đạt mục tiêu vừa không mâu thuẫn với lý tưởng hay sứ mệnh: đừng hỏi “mình có đạt không” trước, hãy hỏi “cách mình đạt có đúng người mình muốn trở thành không”. Có những mục tiêu đạt được mà bạn mất mình, thì đó không phải chiến thắng, đó là cuộc đổi chác.

Bạn cần một thước đo kép: kết quả và phẩm chất. Kết quả là bạn đi được bao xa; phẩm chất là bạn trở thành ai khi đi. Nếu mục tiêu làm bạn bất an kéo dài, mất ngủ, cáu gắt, đánh đổi sức khỏe và tình thân, hãy xem lại không phải vì mục tiêu xấu, mà vì cách bạn đang mang nó trên lưng như bao tải gạo. Mục tiêu đúng nên được “đeo” như ba lô vừa vặn: có trọng lượng, nhưng không bóp nghẹt.

Áp lực nội tâm thường đến từ hai nguồn: so sánh và cầu toàn. Bạn nhìn người ta chạy và bạn quên rằng họ có đôi giày khác, đường chạy khác, và cả những vết đau họ không đăng lên mạng. Bạn cũng dễ rơi vào lối nghĩ “hoặc làm hoàn hảo hoặc thôi”. Trong khi đời sống thật lại vận hành bằng “đủ tốt và làm tiếp”. Khi bạn cho phép mình tiến bộ 1% mỗi ngày, bạn sẽ đi xa hơn người đợi ngày hoàn hảo 100% rồi mới bắt đầu. Và khi bạn biết nghỉ đúng cách, bạn càng không cần nghỉ dài vì kiệt sức.

Sau cùng, mục tiêu trong cuộc sống không phải là để biến bạn thành một phiên bản “được xã hội công nhận”, mà để bạn được chính mình công nhận. Đến một lúc, thứ làm bạn hạnh phúc không còn là bảng thành tích, mà là cảm giác: “Mình đang sống đúng nhịp, đúng hướng, đúng lòng.” Bạn sẽ thấy mình bình yên hơn giữa những việc cần làm, vững hơn giữa những lời chê khen, và dịu hơn với chính mình. Bạn vẫn đặt mục tiêu, vẫn tiến lên, vẫn chăm chỉ, nhưng không còn đánh nhau với nội tâm để chứng minh điều gì. Bạn đi như người có sứ mệnh, chứ không như người chạy trốn khỏi cảm giác chưa đủ.

Thay đổi mục tiêu có phải là “thiếu kỷ luật”?  

Thay đổi mục tiêu không đồng nghĩa với “bạn yếu đuối”. Đôi khi nó chỉ nói rằng bạn đang sống, mà sống thì sẽ cập nhật dữ liệu. Vấn đề nằm ở chỗ: mục tiêu thay đổi vì bạn học thêm về bản thân, hay thay đổi vì bạn không chịu nổi cảm giác khó? Hai lý do ấy nhìn giống nhau bên ngoài, nhưng bên trong khác như trà nóng và nước đá.

Nếu mục tiêu đổi vì bạn bắt đầu hiểu mình hơn, đó là trưởng thành. Bạn từng nghĩ mình muốn “kiếm thật nhiều tiền”, nhưng rồi đi sâu mới nhận ra thứ mình thèm là “an toàn” hoặc “tự do”. Khi hiểu gốc, bạn sẽ đổi mục tiêu cho đúng gốc. Người trưởng thành không phải người cố chấp mà là người biết đổi đường đi khi phát hiện mình đang đi nhầm đường.

Còn nếu mục tiêu đổi vì bạn sợ “đụng tường”, thì đó là cơ chế né tránh khoác áo “tái định hướng”. Bạn thay mục tiêu ngay lúc bắt đầu chạm ngưỡng khó, chạm ngưỡng chán, hoặc chạm ngưỡng phải kỷ luật. Lúc ấy, não sẽ rất khéo, nó sẽ gợi ý một mục tiêu mới trông có vẻ “cao cả” hơn, “đúng thời điểm” hơn, “hợp với bản thân” hơn… để bạn không phải đối diện với đoạn đường cần bền bỉ. Mục tiêu mới mang lại cảm giác phấn khích, giống như đổi hình nền điện thoại, nhìn thì sang, nhưng nợ vẫn hoàn nợ.

Cách phân biệt nhanh là nhìn vào “độ sâu” và “độ lặp”. Trưởng thành thường kéo bạn về sâu hơn: rõ giá trị, rõ ưu tiên, rõ giới hạn. Né tránh thường kéo bạn đi ngang: đổi liên tục nhưng không cái nào đi đủ lâu để có kết quả. Bạn có thể tự hỏi: “Mình đổi vì có bằng chứng mới hay vì cảm giác mới?” và “Mình đổi để tiến lên hay để nhẹ người vì khỏi phải làm tiếp?” Chỉ cần trả lời thật, bạn sẽ biết mình thuộc phe nào mà không cần thầy bói.

Điều hay nhất là kỷ luật không phải xiềng xích, kỷ luật là khả năng ở lại với điều quan trọng đủ lâu. Và tái định hướng cũng không phải phản bội, tái định hướng là sự trung thực với bản thân ở phiên bản mới. Chỉ cần bạn phân biệt được “đổi để đúng” và “đổi để trốn”, bạn sẽ vừa mềm mại vừa vững vàng.

Th.sĩ Nguyễn Thị Minh Lý - Chuyên gia Tư vấn huấn luyện Nội tâm